Νέα Επιστημονικά Δεδομένα για τη Χολολιθίαση – Δρ. Αργυρόπουλος Θεόδωρος
Τι είναι οι πέτρες στη χολή;
Οι πέτρες στη χολή (χολόλιθοι) είναι στερεοί σχηματισμοί που δημιουργούνται μέσα στη χοληδόχο κύστη, ένα μικρό όργανο κάτω από το ήπαρ που αποθηκεύει τη χολή. Η χολή είναι υγρό απαραίτητο για την πέψη των λιπών, αλλά όταν αλλάζει η σύστασή της, μπορεί να δημιουργηθεί υπερκορεσμός χοληστερόλης και καθίζηση κρυστάλλων.
Οι χολόλιθοι μπορεί να είναι:
- Χοληστερινικοί (οι πιο συχνοί, 80–85%)
- Χρωστικοί (λόγω χολερυθρίνης)
- Μικτοί (συνδυασμός των δύο)
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι πέτρες δεν προκαλούν συμπτώματα. Ωστόσο, όταν μετακινηθούν και αποφράξουν τον κυστικό ή τον κοινό χοληδόχο πόρο, προκαλείται οξύς πόνος στο δεξιό υποχόνδριο, γνωστός ως κολικός της χολής.
Πόσο συχνή είναι η χολολιθίαση;
Η χολολιθίαση αποτελεί μία από τις πιο συχνές παθήσεις του πεπτικού. Στην Ευρώπη και στις Η.Π.Α. εμφανίζεται στο 10–20% του πληθυσμού, ενώ στην Ελλάδα υπολογίζεται περίπου στο 12–15%.
Οι γυναίκες προσβάλλονται 2–3 φορές συχνότερα, κυρίως λόγω οιστρογόνων, εγκυμοσύνης και χρήσης αντισυλληπτικών.
Παράγοντες Κινδύνου
Η παθογένεση των χολόλιθων είναι πολυπαραγοντική. Μεταξύ των κυριότερων παραγόντων περιλαμβάνονται:
- Παχυσαρκία (ιδίως κοιλιακή ή σπλαχνική)
- Γυναικείο φύλο και ορμονικές μεταβολές
- Ηλικία άνω των 40 ετών
- Σακχαρώδης διαβήτης και μεταβολικό σύνδρομο
- Ταχεία απώλεια βάρους ή νηστεία
- Οικογενειακό ιστορικό χολολιθίασης
- Φτωχή σε φυτικές ίνες και πλούσια σε λιπαρά διατροφή
Νέα Επιστημονικά Δεδομένα: Σχετική Λιπώδης Μάζα (RFM) και Χολολιθίαση
Μια πρόσφατη μελέτη του 2025 από το Scientific Reports (Nature Publishing Group) ανέδειξε για πρώτη φορά τη σχέση μεταξύ της σχετικής λιπώδους μάζας (Relative Fat Mass – RFM) και του κινδύνου ανάπτυξης χολόλιθων.
Η μελέτη ανέλυσε δεδομένα 7.978 ενηλίκων από την Εθνική Έρευνα Υγείας και Διατροφής των ΗΠΑ (NHANES, 2017–2020). Από αυτούς, 828 είχαν ιστορικό χολόλιθων.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά:
- Για κάθε αύξηση 1 μονάδας στη RFM, η πιθανότητα ύπαρξης χολόλιθων αυξανόταν κατά 9%.
- Το όριο κινδύνου (threshold) προσδιορίστηκε στο RFM = 40,99.
- Η RFM είχε καλύτερη προγνωστική ακρίβεια από τον δείκτη μάζας σώματος (BMI), με AUC 69,7% έναντι 63,9%.
- Η θετική συσχέτιση παρέμεινε σταθερή σε όλες τις ομάδες (φύλο, ηλικία, διαβήτης, υπέρταση).
- Οι γυναίκες εμφάνιζαν ακόμη υψηλότερο κίνδυνο (OR 1,11) ανά μονάδα αύξησης RFM.
Παθοφυσιολογικός Μηχανισμός
Η σχέση παχυσαρκίας–χολολιθίασης δεν είναι τυχαία. Η αυξημένη λιπώδης μάζα, ειδικά γύρω από τη μέση, επηρεάζει τον μεταβολισμό της χοληστερόλης και τη λειτουργία της χοληδόχου κύστης.
- Υπερκορεσμός χολής σε χοληστερόλη:
Η αυξημένη λιπογένεση στο ήπαρ οδηγεί σε υπερπαραγωγή χοληστερόλης που καθιζάνει. - Μειωμένη παραγωγή χολικών οξέων:
Η παχυσαρκία μειώνει τη δραστηριότητα του ενζύμου CYP7A1, που μετατρέπει τη χοληστερόλη σε χολικά οξέα. - Δυσκινησία χοληδόχου κύστης:
Η αυξημένη ινσουλινοαντίσταση επηρεάζει την ορμόνη χοληκυστοκινίνη (CCK), προκαλώντας στάση χολής. - Χρόνια φλεγμονή:
Η υπερπαραγωγή κυτοκινών (IL-6, TNF-α) προκαλεί φλεγμονή και ίνωση του τοιχώματος της χοληδόχου κύστης. - Διαταραχή μικροβιώματος εντέρου:
Ορισμένα βακτήρια μεταβάλλουν τη σύσταση των χολικών αλάτων και προάγουν τον σχηματισμό λίθων.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για την κλινική πράξη
Η μελέτη αυτή φέρνει μια νέα οπτική στη διάγνωση και πρόληψη της χολολιθίασης.
Η χρήση του δείκτη RFM (που βασίζεται απλώς σε ύψος και περίμετρο μέσης) δίνει τη δυνατότητα στους γιατρούς να αναγνωρίζουν πρώιμα άτομα υψηλού κινδύνου για πέτρες στη χολή.
Για τον γαστρεντερολόγο, η RFM μπορεί να λειτουργήσει ως:
- Προγνωστικός δείκτης σε ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο ή διαβήτη.
- Κριτήριο ένταξης σε προληπτικό υπερηχογραφικό έλεγχο.
- Μέρος του προληπτικού check-up για ασθενείς με κοιλιακή παχυσαρκία.
Πρόληψη και Διατροφική Αντιμετώπιση
Η πρόληψη της χολολιθίασης βασίζεται στη σταθερή ρύθμιση του σωματικού βάρους και στην ισορροπημένη διατροφή.
Διατροφικές Οδηγίες
- Αποφύγετε λιπαρά, τηγανητά, αλλαντικά και πλήρη γαλακτοκομικά.
- Επιλέγετε φυτικές ίνες, φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης.
- Προτιμήστε ελαιόλαδο αντί ζωικών λιπών.
- Καταναλώστε μικρά και συχνά γεύματα.
- Μην παραλείπετε γεύματα και μην κάνετε αυστηρές δίαιτες.
Τρόπος Ζωής
- Διατηρείτε φυσιολογικό ΔΜΣ (18,5–24,9).
- Κάντε τακτική άσκηση τουλάχιστον 150 λεπτά/εβδομάδα.
- Ρυθμίστε σάκχαρο, πίεση και λιπίδια με τη βοήθεια ιατρού.
- Περιορίστε αλκοόλ και κάπνισμα.
Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση
Αναζητήστε άμεσα ιατρική συμβουλή εάν εμφανίσετε:
- Έντονο πόνο στη δεξιά πλευρά της κοιλιάς μετά από γεύμα.
- Ναυτία, εμετούς ή πυρετό.
- Κίτρινη χροιά στο δέρμα ή στα μάτια (ίκτερος).
- Απώλεια όρεξης ή φούσκωμα που επιμένει.
Ο υπερηχογραφικός έλεγχος αποτελεί την πιο αξιόπιστη, ανώδυνη και οικονομική μέθοδο για τη διάγνωση χολολιθίασης.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
- Πώς καταλαβαίνω ότι έχω πέτρες στη χολή;
Συνήθως προκαλούν πόνο στη δεξιά πλευρά της κοιλιάς, φούσκωμα, ναυτία ή εμετό μετά από λιπαρό γεύμα. Μόνο το υπερηχογράφημα μπορεί να δώσει βέβαιη διάγνωση. - Μπορούν οι πέτρες να φύγουν μόνες τους;
Οι περισσότεροι χολόλιθοι δεν αποβάλλονται αυτόματα. Σε συμπτωματικές περιπτώσεις απαιτείται χολοκυστεκτομή. - Επηρεάζει η παχυσαρκία τον κίνδυνο;
Ναι. Η αυξημένη σχετική λιπώδης μάζα (RFM) αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα σχηματισμού χολόλιθων. - Ποια είναι η καλύτερη πρόληψη;
Η διατήρηση φυσιολογικού βάρους, η υγιεινή διατροφή και η τακτική ιατρική παρακολούθηση.
Συμπέρασμα
Η σχετική λιπώδης μάζα (RFM) αναδεικνύεται σε νέο ισχυρό δείκτη πρόβλεψης χολολιθίασης, ξεπερνώντας τον κλασικό BMI σε διαγνωστική ακρίβεια.
Η διατήρηση φυσιολογικού βάρους, η σωστή διατροφή και η έγκαιρη ιατρική παρακολούθηση αποτελούν τα πιο αποτελεσματικά «όπλα» στην πρόληψη των επιπλοκών της νόσου.
«Η υγεία της χοληδόχου κύστης αντικατοπτρίζει τη συνολική μεταβολική μας ισορροπία.» — Αργυρόπουλος Θεόδωρος, M.D., M.Sc., Ph.D.
Βιβλιογραφική Πηγή
Wang J. et al. Association Between Relative Fat Mass and Risk of Gallstones in Adults.
Scientific Reports (Nature Publishing Group), 2025; 15:9210.
DOI: 10.1038/s41598-025-93963-w
📍 Το παρόν άρθρο βασίζεται σε διεθνή επιστημονικά δεδομένα και έχει συνταχθεί από τον Δρ. Αργυρόπουλο Θεόδωρο, M.D., M.Sc., Ph.D., Επιμελητή Α’ Γαστρεντερολόγο του ΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς».
