Καρκίνος Παχέος Εντέρου
Το παχύ έντερο και το ορθό αποτελούν το τελευταίο τμήμα του πεπτικού, όπου απορροφάται το μεγαλύτερο μέρος του νερού και σχηματίζονται/αποθηκεύονται τα κόπρανα.
Θεόδωρος Αργυρόπουλος, M.D., M.Sc., Ph.D.
Επιμελητής Α’ Γαστρεντερολόγος, ΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς»
Επιστημονικά Υπεύθυνος Γαστρεντερολογικού Περιστερίου Affidea
Καρκίνος Παχέος Εντέρου
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι μία από τις συχνότερες κακοήθειες του πεπτικού. Σχεδόν 9 στα 10 περιστατικά διαγιγνώσκονται σε άτομα άνω των 60 ετών. Αν εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα, η πιθανότητα πλήρους ίασης ξεπερνά το 90%.
Πώς αναπτύσσεται: Συνήθως εξελίσσεται βραδέως, ξεκινώντας από πολύποδες (αδενώματα) που με τα χρόνια μπορεί να μετατραπούν σε κακοήθεια. Το παχύ έντερο αποτελείται από το τυφλό, ανιόν, εγκάρσιο, κατιόν, σιγμοειδές, ορθό και ο καρκίνος μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε τμήμα, με διαφοροποίηση στα συμπτώματα ανά εντόπιση. Καρκινικά κύτταρα μπορούν να περάσουν μέσω αίματος/λέμφου και να δώσουν μεταστάσεις.
Επιδημιολογικά στοιχεία:
- 3ος συχνότερος καρκίνος σε άνδρες και γυναίκες.
- Η θνησιμότητα μειώνεται σταθερά τα τελευταία 20 χρόνια (πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση, βελτιωμένες θεραπείες).
- 5ετής επιβίωση ~90% όταν η νόσος εντοπίζεται/αντιμετωπίζεται σε αρχικό στάδιο—ωστόσο μόνο ~40% των περιστατικών διαγιγνώσκεται νωρίς.
Ο καρκίνος παχέος εντέρου–ορθού είναι από τους συχνότερους καρκίνους στην Ευρώπη. Η έγκαιρη διάγνωση και η επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπεία με επίκεντρο τη χειρουργική αφαίρεση έχουν βελτιώσει θεαματικά την επιβίωση και την ποιότητα ζωής.
Παράγοντες Κινδύνου
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου δεν έχει πάντα συγκεκριμένο αίτιο, ωστόσο υπάρχουν καλά τεκμηριωμένοι παράγοντες κινδύνου που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισής του.
Ιατρικοί – Γενετικοί παράγοντες
Ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό πολυπόδων ή καρκίνου παχέος εντέρου
Χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (νόσος Crohn, ελκώδης κολίτιδα)
Κληρονομικά σύνδρομα όπως η Οικογενής Αδενωματώδης Πολυποδίαση (FAP) ή το σύνδρομο Lynch
Παράγοντες τρόπου ζωής
Διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες και πλούσια σε κόκκινο ή επεξεργασμένο κρέας
Έλλειψη φυσικής δραστηριότητας
Παχυσαρκία ή αυξημένο σωματικό βάρος
Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
Κάπνισμα
Πρώιμα Συμπτώματα
Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος μπορεί να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Όταν εκδηλωθούν, συχνά περιλαμβάνουν:
Διαταραχές στις κενώσεις (διάρροια, δυσκοιλιότητα ή αλλαγή σύστασης κοπράνων)
Αίμα στα κόπρανα ή ορθική αιμορραγία
Κοιλιακό άλγος, φούσκωμα ή κράμπες
Αίσθημα κόπωσης, αδυναμία
Ανεξήγητη απώλεια βάρους
Πρόληψη
Ο Ρόλος της Κολονοσκόπησης
Η κολονοσκόπηση αποτελεί τη σημαντικότερη προληπτική εξέταση για τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Κατά τη διάρκειά της, ο Γαστρεντερολόγος μπορεί να εντοπίσει και να αφαιρέσει πολύποδες πριν αυτοί εξελιχθούν σε κακοήθεια.
Συστάσεις:
Προληπτικά σε άτομα άνω των 50 ετών, κάθε 10 χρόνια (εφόσον δεν υπάρχουν ευρήματα).
Αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου ή προχωρημένων πολυπόδων, η εξέταση πρέπει να γίνεται νωρίτερα:
- 10 έτη πριν από την ηλικία διάγνωσης του νεότερου συγγενή, ή
- στην ηλικία των 40 ετών (όποιο από τα δύο είναι νωρίτερο).
- Η έγκαιρη διάγνωση οδηγεί σε πλήρη ίαση στις περισσότερες περιπτώσεις.
Συμπτώματα
Πότε να Επισκεφθείτε τον Γιατρό
Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος ή οι πολύποδες μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί.
Όταν εμφανιστούν συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:
Αίμα στα κόπρανα ή αιμορραγία από το ορθό
Αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου (διάρροια, δυσκοιλιότητα, στενά κόπρανα)
Κοιλιακό άλγος, φούσκωμα ή αίσθημα πληρότητας
Ανεξήγητη απώλεια βάρους ή κόπωση
Επεισόδια ειλεού (απόφραξη εντέρου, σε προχωρημένα στάδια)
Σε κάθε περίπτωση ύποπτων συμπτωμάτων, είναι απαραίτητος ο ενδοσκοπικός έλεγχος για ακριβή διάγνωση και έγκαιρη αντιμετώπιση.
Διάγνωση
Η διάγνωση του καρκίνου του παχέος εντέρου στηρίζεται σε συνδυασμό ενδοσκοπικών, εργαστηριακών και απεικονιστικών εξετάσεων, με την κολονοσκόπηση να αποτελεί την σημαντικότερη εξέταση.
- Βασικά Διαγνωστικά Εργαλεία
- Κολονοσκόπηση Επιτρέπει τον άμεσο εντοπισμό βλαβών, τη λήψη βιοψιών και την αφαίρεση πολυπόδων.
- Παθολογοανατομική εξέταση Ο ιστολόγος καθορίζει αν πρόκειται για καλοήθη, προκαρκινική ή καρκινική αλλοίωση.
- Αξονική Τομογραφία (CT) Παρέχει τρισδιάστατη απεικόνιση της κοιλιακής χώρας και του θώρακα, αξιολογώντας την έκταση ή πιθανές μεταστάσεις.
- Εργαστηριακές & Απεικονιστικές εξετάσεις o Γενική αίματος → εντοπίζει αναιμία από χρόνια απώλεια αίματος o Mayer test → ανίχνευση μη ορατής αιμορραγίας στα κόπρανα o Καρκινικοί δείκτες (CEA, Ca19-9) → βοηθούν στη διάγνωση και παρακολούθηση o Μαγνητική τομογραφία (MRI) → ιδίως για όγκους ορθού, εκτίμηση τοπικής διήθησης o Ιστοπαθολογική επιβεβαίωση → καθορίζει τον τύπο και το στάδιο της νόσου
Σε περιπτώσεις όπου η κολονοσκόπηση δεν ολοκληρώνεται (π.χ. απόφραξη), μπορεί να γίνει CT κολονογραφία ως εναλλακτική.
Θεραπευτικές Επιλογές
- Η αντιμετώπιση του καρκίνου του παχέος εντέρου απαιτεί διεπιστημονική συνεργασία (Ογκολογικό Συμβούλιο).
- Χειρουργική αφαίρεση (κολεκτομή) → θεμέλιος λίθος θεραπείας
- Χημειοθεραπεία / Ανοσοθεραπεία / Στοχευμένες θεραπείες → ανάλογα με το στάδιο και το μοριακό προφίλ
- Ακτινοθεραπεία → κυρίως για καρκίνους ορθού
- Νεοεπικουρική αγωγή (χημειο-ακτινοθεραπεία) → προεγχειρητικά σε επιλεγμένα περιστατικά ορθού
- Επικουρική χημειοθεραπεία → μετεγχειρητικά, κυρίως στα στάδια II–III, για μείωση κινδύνου υποτροπής
ΒΙΟΨΙΑ
- Μετά τη χειρουργική αφαίρεση, το δείγμα αποστέλλεται για ιστοπαθολογική ανάλυση ώστε να καθοριστούν:
- τα όρια εκτομής,
- ο αριθμός και η κατάσταση των λεμφαδένων,
- και το στάδιο της νόσου (TNM).
- Με βάση τα αποτελέσματα, αποφασίζεται αν χρειάζεται επικουρική χημειοθεραπεία, για να μειωθεί ο κίνδυνος υποτροπής. Στον καρκίνο του ορθού, συχνά προηγείται νεοεπικουρική χημειο-ακτινοθεραπεία με στόχο τη σμίκρυνση ή υποσταδιοποίηση του όγκου πριν από τη χειρουργική επέμβαση.
Μεταστάσεις
Το ήπαρ είναι το πιο συχνό όργανο όπου ο καρκίνος του παχέος εντέρου δίνει μεταστάσεις.
Σε προχωρημένα στάδια, οι πνεύμονες αποτελούν επίσης συχνό σημείο εξάπλωσης.
Η ανίχνευση μεταστάσεων πραγματοποιείται με:
• Αξονική ή μαγνητική τομογραφία κοιλίας και θώρακος,
• Ειδικές εξετάσεις αίματος (CEA, Ca19-9).
Η ανεύρεση μεταστατικής νόσου καθορίζει το εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο, που μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργική, χημειοθεραπεία ή στοχευμένες θεραπείες.
Προγραμματίστε ραντεβού για αξιολόγηση
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι προλήψιμος και ιάσιμος, όταν διαγνωστεί εγκαίρως. Η κολονοσκόπηση σώζει ζωές, επιτρέποντας την πρόληψη μέσω αφαίρεσης πολυπόδων.